Satrançta saptırma

Saptırma nedir

Saptırma, rakibin bir taşını önemli bir kareden ya da hattan ayrılmaya zorladığın bir taktiktir. Bu çoğu zaman taşın şahı, veziri ya da kilit bir noktayı koruduğu karedir.

Bir taşı saptırmak için genellikle şah, daha değerli bir taşa saldırı ya da rakibin kabul etmek zorunda kaldığı bir feda kullanılır.

Savunan taşı yok etmekten farkı nedir

Savunan taşı yok etmede savunan taşı tahtadan alırsın. Saptırmada ise savunucu oyunda kalır, ama yardımının önemli olduğu kareden ayrılmak zorunda kalır.

Bazen iki taktik birbirine benzer: bir taş feda edilir, savunucu onu alır ve “yanlış yerde” kalır. Asıl önemli olan sonuçtur: kilit kare ya da hat korumasız kalır.

Neden işe yarar

Rakip aynı anda birkaç yeri koruyamaz. Ona “daha önemli” bir hedef sunarsan (fedan, şah, mat tehdidi), dikkatini oraya çevirmek zorunda kalır ve o anda önceki savunması çöker.

Önemli: saptırma ancak rakibin üçüncü bir yolu yoksa işe yarar: örneğin bir ara şah ya da başka bir taşla savunma. Her zaman tüm cevapları kontrol et.

Saptırmayı bulma yöntemi

  1. Kilit hedefi bul: mat karesi, korumasız taş, geçer piyon.
  2. Planına rakibin hangi taşının engel olduğunu belirle: bir kareyi mi koruyor, bir hattı mı kontrol ediyor?
  3. Onu ayrılmaya nasıl zorlayacağını düşün: şah çek, daha değerli bir taşa saldır, materyal feda et.
  4. Rakibin yeni bir savunucu getirmeye ya da ara hamle yapmaya yetişemeyeceğini hesapla.

Motifi daha hızlı görmek için ipuçları

Çocuklar için

Bir futbol kalecisinin kalesinin önünde beklediğini düşün. Ona yandan bir top atarsan onu yakalamaya koşar ve kalesi boş kalır. Satrançta rakibe bir feda ya da şah “atarsın”, o oyalanırken de golü atarsın.

Önemli olan, tepki vermemesinin mümkün olmadığı bir tehdit bulmak.

Yetişkinler için

Çift görevli taş ara: hem şahı korur hem de geçer piyonu durdurur, ya da aynı anda iki kareyi korur. Böyle bir taş saptırma için adaydır.

En sert saptırmalar şahla ya da vezir alarak yapılır: bunlardan kaçınmak neredeyse imkânsızdır.

Örnekler

Kendin dene: tahtada hamleni yap. Olmazsa “Çözümü göster” düğmesine bas.

1. Kale fedası veziri saptırıyor: g7'de mat

Fikir: beyaz Qg7# tehdidinde bulunuyor: g7 karesini h6 veziri ve f6 piyonu kontrol ediyor. Şah g7 karesinde taş alamaz, bu yüzden bu kareyi yalnızca f8 karesindeki siyah vezir koruyor.

Re8! hamlesinden sonra f8 veziri açmazda: arkasında g8 şahı duruyor. Qxe8 gelirse vezir f8 karesinden ayrılır ve g7 karesini korumayı bırakır: Qg7# gelir. Başka hamleler de kurtarmaz: açmazdaki vezir g7 karesinde taş alamaz.

Çözüm: Qg7# - mat: vezir f8'den ayrıldı ve artık g7'yi korumuyor, beyaz veziri ise f6 piyonu destekliyor.

2. Şah veziri saptırıyor: kale kazanılıyor

Fikir: d6 karesindeki siyah vezir, c6 kalesini 6. yatay boyunca koruyor. Vezir saptırılırsa kale korumasız kalır.

Qe8+ hamlesinden sonra şaha karşı araya yalnızca vezirle girilebilir: Qf8. Vezir d6 karesinden ayrıldı ve c6 kalesi “çıplak” kaldı: bir sonraki hamlede beyaz Qxc6 ile onu alır.

Çözüm: Vezir c6 kalesini aldı: şah siyah veziri d6'dan ayrılmaya zorladı ve kale korumasız kaldı.

3. Vezir fedası kaleyi saptırıyor: piyon vezire terfi ediyor

Fikir: beyaz piyon b7 karesinde, terfiye hazır duruyor. b8=Q hamlesinin önündeki tek engel b8 karesindeki siyah kale.

Qc8+! hamlesinden sonra siyah veziri almak zorunda: Rxc8. Kale b8 karesinden ayrıldı ve şimdi bxc8=Q#: beyaz feda ettiği vezirin yerine yeni bir vezir alır ve bu, mattır.

Çözüm: bxc8=Q# - kale b8'den saptırıldı, piyon vezire terfi ediyor ve bu, sekizinci yatayda mat.