Satrançta taş hapsetme
Taş hapsetme nedir
Taş hapsetme, rakip taşın doğrudan alındığı için değil, çekilebileceği iyi bir kare kalmadığı için kaybedildiği bir taktiktir.
Taş merkezde de durabilir, rakibin pozisyonunun derinlerine de girmiş olabilir: kaçış karelerinin hepsi saldırı altında ya da kapalıysa, er ya da geç alınır.
Bir taş ne zaman “hapsolmuş” sayılır
Şu koşullardan en az biri sağlanıyorsa taş hapsolmuştur:
- Bütün kaçış kareleri saldırı altındadır ya da rakip bu kareleri öyle kontrol eder ki oraya gitmek taşı kaybetmek demektir.
- Kendi taşı ya da piyonu tek kaçış yolunu kapatır ve onu oynatmak mümkün değildir.
- Rakibin fazladan bir temposu vardır: sen kaçış karesini boşaltırken rakip bir saldıran taş daha getirmeye yetişir.
En sık, rakip piyonların arkasına sızmış filler ve atlar, bir de piyon kovalarken hafif taşların kıskacına düşen vezirler hapsedilir.
Neden işe yarar
Satrançta hamle sırasını “pas geçemezsin”. Taşın iyi bir hamlesi yoksa yine de kötü karede kalır ya da alınacağı bir yere gitmek zorunda kalır.
Taş hapsetmeyi bulma yöntemi
- Kaçış karesi az olan bir rakip taş bul: tahtanın kenarında, köşede ya da kendi piyonları arasında.
- Bu karelerden hangilerinin zaten taşlarının ve piyonlarının saldırısı altında olduğuna bak.
- Kalan kareleri tek hamlede kapatıp kapatamayacağını düşün: piyon sürerek, at sıçratarak, fil çıkararak.
- Rakibin taşını kurtarmaya yetişemeyeceğinden emin ol: ne saldıran taşını alabilmeli ne de taşını hemen kaçırabilmeli.
Motifi daha hızlı görmek için ipuçları
Çocuklar için
Rakibin taşının bir fare olduğunu, senin de etrafına bir fare kapanı kurduğunu düşün. Yanındaki her kare yuvadan bir “çıkış”. Bütün çıkışlar kapalıysa fare yakalandı demektir.
Bu yüzden kaçış karelerini say ve onları birer birer kapat.
Yetişkinler için
Rakip taşın güvenli kare sayısını hesapla. 1 - 2 kare kaldıysa, hepsini aynı anda kapatan tempolu bir hamle olup olmadığını kontrol et (piyon sürmek, çaprazı kesmek, kilit kareyi kontrol etmek).
“Zehirli” piyonu alan taşlara özellikle dikkat et: b2, b7, a2, a7, h2, h7.
Örnekler
Kendin dene: tahtada hamleni yap. Olmazsa “Çözümü göster” düğmesine bas.
1. g3 ile h2'deki fili hapsetme
Fikir: siyah fil piyon yemek için h2 karesine girmiş. Filin yalnızca iki çaprazı var: g1 üzerinden ve g3 üzerinden.
g3 hamlesinden sonra h2 - b8 çaprazı kapanır, üstelik g3 piyonunu f2 piyonu koruyor. g1 karesi bir çıkmaz sokak: oradan filin gidecek başka yeri yok. Fil hapsoldu: beyaz şah f1 ve g2 üzerinden yaklaşıp onu alacak.
Çözüm: g3 - fil hapsoldu: Bxg3 gelirse fxg3, g1'den ise daha ileri yol yok. Beyaz şah f1 ve g2 üzerinden yaklaşıp fili alacak.
2. b4 ile a5'teki atı hapsetme
Fikir: a5 karesindeki siyah at tahtanın kenarında duruyor. Sıçrayabileceği yalnızca dört kare var: b3, c4, b7, c6.
b4 hamlesinden sonra piyon ata saldırır, dört kaçış karesinin hepsi ise zaten d5 karesindeki beyaz filin kontrolünde. At hapsoldu.
Çözüm: b4 - at hapsoldu: piyon ona saldırıyor, dört kaçış karesinin hepsini (b3, c4, b7, c6) ise d5 fili kontrol ediyor.
3. a2 piyonunu aldıktan sonra fili hapsetme
Fikir: siyah fil a2 piyonunun peşine düşmüş ve beyazın kampının derinlerinde kalmış. a2 karesindeki filin yalnızca iki çapraz karesi var: b1 ve yukarı doğru b3 üzerinden.
Nc3 hamlesinden sonra at file saldırır: b1 karesi atın kontrolünde, b3 karesindeki piyonu ise c2 piyonu koruyor; Bxb3 gelirse cxb3. Fil hapsoldu.
Çözüm: Nc3 - fil hapsoldu: b1 karesini at kontrol ediyor, Bxb3 gelirse de cxb3.