Satrançta araya girme (engelleme)
Araya girme nedir
Araya girme, kendi taşını (veya piyonunu) rakip taşın etki hattına koyduğun bir taktiktir. Önü kesilen taş, koruduğu ya da saldırdığı şeyle bağlantısını kaybeder.
En çok uzun menzilli taşların - kalenin, filin, vezirin - hatları kesilir. Araya girme şahla, almayla ya da sessiz bir tehditle yapılabilir.
Araya girme ne zaman işe yarar
Araya girme üç durumda kullanılır:
- Rakibin uzun menzilli taşı kilit bir taşı ya da kareyi koruyor: koruma hattını kesmek gerekir.
- Rakip taş bir mat ya da alma tehdidini sürdürüyor: araya girme onu devre dışı bırakır.
- Rakibin iki taşının hatları kesişiyor: bu kareye yapılan feda ikisinin de önünü birden keser (Novotny taktiği).
Başarılı bir araya girme için araya giren taş hemen alınmamalı - ya da bu kayıp ana fikre değmeli.
Neden işe yarar
Her uzun menzilli taş yalnızca düz bir hat boyunca “çalışır”. Bu hatta herhangi bir taş ya da piyon koyduğunda hedefle bağlantı kopar ve araya giren taş oradan çekilene kadar kopuk kalır.
Araya girmeyi bulma yöntemi
- Saldırını engelleyen rakip uzun menzilli taşı bul: bir kareyi ya da taşı koruyor veya matı önlüyor.
- Onun etki hattını belirle: onunla hedef arasında hangi kareler var.
- Bu karelerden birine koyabileceğin kendi taşını bul - tercihen tempoyla (şah, alma, tehdit).
- Araya giren taşın alınmasının rakibe eski korumayı geri vermediğini hesapla.
Motifi daha hızlı görmek için ipuçları
Çocuklar için
Bir el fenerinin ışığını düşün. Işığın yoluna elini koyarsan ışık duvara ulaşmaz. Rakibin taşı da korumasını düz bir çizgide “aydınlatır”: sen oraya “elini” (kendi taşını) koyarsın ve bağlantı kopar.
Önemli olan, “elini” hemen vurulmayacak şekilde koymaktır.
Yetişkinler için
Tahtada uzun çaprazları ve açık hatları ara: araya girme en büyük etkiyi tam orada gösterir, çünkü tek bir taş aynı anda birçok kareyi kontrol eder.
En iyi araya girenler at (taşların “üzerinden” atlar) ve piyondur (ucuzdur ve çoğu zaman başka piyonlarca korunur).
Örnekler
Kendin dene: tahtada hamleni yap. Bulamazsan “Çözümü göster” düğmesine bas.
1. At çaprazı kesiyor - vezir artık matı önleyemiyor
Fikir: a4'teki siyah vezir e8 karesini kaleyle verilecek mata karşı koruyor: a4 - e8 çaprazı üzerinden. Bu çapraz kesilirse koruma ortadan kalkar.
1.Nd7! - at a4 - e8 çaprazına girer. Vezir artık e8'i görmez ve 2.Re8# tehdidi doğar: sekizinci yatayda mat (“hava deliği” açılamaz: h7 ve g7 karelerini filler tutuyor). Atı almak ancak vezir pahasına mümkün: 1...Qxd7 2.Bxd7.
Çözüm: 2.Bxd7 - vezir ata karşılık verildi: filin koruduğu araya girme siyaha seçenek bırakmadı.
2. Piyon filin çaprazını kesiyor
Fikir: b7'deki siyah fil e4'teki beyaz ata b7 - h1 çaprazı üzerinden saldırıyor. Atı bu çaprazı keserek kurtarabilirsin - üstelik tempoyla.
1.c6! - piyon filin çaprazına girer ve kendisi file saldırır. 1...Bxc6 olursa 2.bxc6: b5 piyonu c6'yı koruyor ve beyaz bir piyon karşılığında fili kazanır. Bu yüzden fil geri çekilmek zorunda kalır ve at kurtulur.
Çözüm: 1.c6! - piyon b7 - e4 çaprazını kesti ve kendisi file saldırıyor. 1...Bxc6 olursa 2.bxc6 gelir, bu yüzden fil geri çekilir ve at kurtulur.
3. At kalenin hattını kesiyor ve aynı anda şah çekiyor
Fikir: g7 piyonuna a7'deki vezir ve b2'deki fil saldırıyor, ama onu g2'deki siyah kale g hattı boyunca koruyor: hemen 1.Qxg7+ oynamak 1...Rxg7 yüzünden işe yaramaz. f8'deki at bu hattı Ng6+ hamlesiyle tempolu olarak kesebilir.
1.Ng6+ sonrasında kale g7 karesiyle bağlantısını kaybeder. 1...hxg6 veya 1...Kg8 olursa 2.Qxg7# gelir, 1...Rxg6 olursa da 2.Qa8#: at üstelik sekizinci yatayı da boşalttı. Şahlı araya girme bu taktiğin en güçlü biçimidir.
Çözüm: 2.Qxg7# - g2'deki kale artık g7'yi korumuyor, veziri de b2'deki fil destekliyor.