Açarak şah ve yel değirmeni
Açarak şah nedir
Açarak şah, taşlarından biri hattan çekilip başka bir taşının saldırı yolunu açtığında ortaya çıkan şahtır.
Daha basit söylersek: hamleyi bir taş yapar, şahı ise daha önce önü kapalı olan başka bir taş çeker.
Açarak şahı en sık kale, fil ya da vezir çeker, çünkü bu taşlar hatlar boyunca saldırır. Hattan çekilen ise çoğu zaman at, fil ya da kale olur.
Yel değirmeni nedir
Yel değirmeni, bir taşın sürekli olarak başka bir taşın hattını açtığı ve rakibin şahtan tekrar tekrar korunmak zorunda kaldığı, art arda gelen açarak şahlar dizisidir.
Yel değirmeninde genellikle bir taş şah çekerken, diğeri bu sırada materyal toplamaya yetişir. Bu motifi en sık kale ile fil ya da kale ile vezir yapar.
Neden işe yarar
Şah en önemli taştır. Rakibine şah çekildiyse, başka tehditlere değil, tam olarak şaha cevap vermek zorundadır.
Bu yüzden açarak şah çoğu zaman özellikle güçlüdür: sadece hattı açmakla kalmaz, rakibini hamlesini yalnızca şahını korumaya harcamaya zorlarsın.
Açarak şahı bulma yöntemi
- Taşlarından birinin uzun menzilli taşınla rakip şah arasında durup durmadığına bak.
- Bu taşın hattan çekilip çekilemeyeceğini kontrol et.
- Sonra kendine sor: o çekildikten sonra şahı kim çekecek?
- Ardından kontrol et: çekilen taş kendisi de bir tehdit yaratabilir mi.
- Bu tür şahlar tekrar ediyorsa ve yol üstünde taşları topluyorsan, karşında bir yel değirmeni var demektir.
Motifi daha hızlı görmek için ipuçları
Çocuklar için
Bir taşın “kapı” gibi durduğunu düşün. O yerinde durdukça hat kapalıdır. Kenara çekildiği anda arkadan şaha doğru bir “lazer” açılır.
Bu “lazeri” tekrar tekrar açabiliyor ve yol üstünde taşları da alabiliyorsan, işte gerçek bir yel değirmeni.
Yetişkinler için
Uzun menzilli taşların kapalı hatlarını ara ve aradaki taşın tempo kazanarak, yani şah çekerek, saldırarak ya da materyal alarak çekilip çekilemeyeceğini kontrol et.
Yel değirmeni, açarak şahlar dizisi zorlayıcı olduğunda ve savunan tarafın karşı oyuna zamanı olmadığında ortaya çıkar.
Örnekler
Kendin dene: tahtada hamleni yap. Olmazsa “Çözümü göster” düğmesine bas.
1. Kaleyle açarak şah
Fikir: beyaz fil e2 karesinden c4 karesine gider ve e1 kalesinin önündeki dikey hattı açar.
Bc4+ hamlesinden sonra şahı artık kale çeker. Filin e dikeyinden çekildiği başka her hamle de olur: şahı yine kale çeker.
Çözüm: Açarak şah: fil e dikeyinden çekildi ve şahı e1 kalesi çekti.
2. Açarak şahla vezir kazanma
Hamle: Nxc6+
Fikir: e5 karesindeki beyaz at, e1 kalesinin dikey hattını kapatıyor. Nereye giderse gitsin şahı kale çekecek, demek ki at yol üstünde c6 vezirini alabilir.
Rakip şaha cevap vermek zorunda, bu yüzden atı geri almaya vakti olmaz: beyaz düpedüz veziri kazanır.
Çözüm: Nxc6+ - at veziri aldı, şahı ise e1 kalesi çekti: siyah şahını kurtarmak zorunda.
3. Yel değirmeni: kale ve fil
Hamleler: 1.Rxf7+ Kg8 2.Rg7+ Kh8 3.Rxd7+ Kg8 4.Rg7+ Kh8 5.Rxb7+ Kg8 6.Rxa7
Fikir: f6 fili çapraz boyunca h8 şahına bakıyor, g7 kalesi ise bu hattı kapatıyor. Kale yedinci yatay boyunca çekildiği anda şahı fil çeker ve şah g8 karesine gitmek zorunda kalır. Sonra kale şah çekerek g7 karesine döner (onu fil koruyor), şah ise h8 karesine gider: f8 karesinde kendi atı duruyor.
Ve her şey tekrar eder: üç turda kale f7 piyonunu, d7 filini ve b7 atını, ardından da a7 vezirini alır. Siyahın cevapları her seferinde tektir.
Çözüm: Yel değirmeni: filin açarak şahları kalenin şahlarıyla sırayla gelir ve kale yol üstünde f7 piyonunu, d7 filini, b7 atını ve a7 vezirini alır.